Γεράσιμος Έξαρχος – Φοιτητής Νομικής, Sorbonne Paris XIII

Ο Νόμος 4139/2013, φέροντας τον επίσημο τίτλο «Νόμος περί εξαρτησιογόνων ουσιών», συνιστά το υφιστάμενο κανονιστικό πλαίσιο ρύθμισης των ζητημάτων που άπτονται της χρήσεως, κατοχής, διακινήσεως και εμπορίας ναρκωτικών στην ελληνική έννομη τάξη, αντικαθιστώντας προγενέστερες διατάξεις και ενσωματώνοντας έναν συνδυασμό ποινικοκατασταλτικών και θεραπευτικών μηχανισμών. Εμβληματική νομοθετική επιλογή του είναι η υιοθέτηση μιας ανθρωποκεντρικής αντίληψης ως προς την ποινική μεταχείριση των εξαρτημένων δραστών, οι οποίοι αντιμετωπίζονται πρωτίστως ως πάσχοντες, και όχι ως κοινοί εγκληματίες, με συνακόλουθη προσαρμογή της ποινικής κύρωσης προς θεραπευτικούς σκοπούς.

Κατά τη διάταξη του άρθρου 31 Ν. 4139/2013, παρέχεται η δυνατότητα, στο στάδιο της κύριας ανάκρισης, αντί της προσωρινής κρατήσεως, να διαταχθεί η εισαγωγή του κατηγορουμένου σε ειδικώς αδειοδοτημένο θεραπευτικό κατάστημα απεξαρτήσεως, έως ότου εκδικασθεί η υπόθεση. Η προαναφερθείσα ρύθμιση  συνιστά έκφραση της αρχής της επικουρικότητας της στερητικής της ελευθερίας ποινής έναντι της θεραπευτικής παρέμβασης.

Ως προς το ουσιαστικό ποινικό δίκαιο, το άρθρο 30 προβλέπει ότι, εφόσον το Δικαστήριο κάνει δεκτό τον αυτοτελή ισχυρισμό περί τοξικομανίας, η ποινική κύρωση, ακόμη και για την κατοχή με σκοπό εμπορίας, υφίσταται ουσιώδη μετρίαση. Ενδεικτικώς, για την αντικειμενική υπόσταση της εμπορίας του άρθρου 20, όπου το βασικό ποινικό πλαίσιο για μη εξαρτημένους δράστες είναι κάθειρξη τουλάχιστον οκτώ (8) ετών, η αναγνώριση της εξαρτήσεως μειώνει το πλαίσιο σε φυλάκιση τουλάχιστον ενός (1) έτους. Η εν λόγωμεταβολή  συνεπάγεται μετατροπή του αξιοποίνου από κακούργημα σε πλημμέλημα, γεγονός με έντονη πρακτική σημασία, ιδίως ως προς την επιδεκτικότητα της ποινής φυλάκισης σε μετατροπή σε χρηματική ποινή, σε αντίθεση με την ποινή κάθειρξης για εμπορία, η οποία παραμένει αμετάτρεπτη.

Η διαπίστωση της εξαρτήσεως προϋποθέτει, κατά κανόνα, τη διενέργεια ψυχιατρικής πραγματογνωμοσύνης, η οποία καλόν είναι να αιτείται ήδη από το στάδιο της ανακριτικής διαδικασίας. Επισημαίνεται, παρά ταύτα, ότι η γνωμοδότηση του πραγματογνώμονα δεν έχει δεσμευτικό χαρακτήρα για το Δικαστήριο, το οποίο δύναται, με ειδική και εμπεριστατωμένη αιτιολογία, να απορρίψει το σχετικό πόρισμα.

Ιδιαίτερη μνεία παρουσιάζει το άρθρο 21, το οποίο διαμορφώνει το ενδιάμεσο κανονιστικό πεδίο μεταξύ της «καθαρής» ιδιωτικής χρήσεως και της εμπορίας, προβλέποντας ποινή φυλάκισης έως τριών (3) ετών για τον εξαρτημένο δράστη που: α) διακινεί μικροποσότητες αποκλειστικώς για την κάλυψη των καθημερινών του αναγκών, β) διαθέτει ναρκωτικά άνευ ανταλλάγματος σε οικεία πρόσωπα προς κάλυψη των άμεσων αναγκών τους, ή γ) μεταβιβάζει, χωρίς κέρδος, μέρος της ποσότητας που προμηθεύτηκε για προσωπική του χρήση σε έτερο υποκείμενο δικαίου για αποκλειστικά ιδία χρήση. Η εφαρμογή της διάταξης αυτής οδηγεί, κατά κανόνα, σε επιεική ποινική μεταχείριση, η οποία στις περισσότερες περιπτώσεις αποτρέπει την έκτιση στερητικής της ελευθερίας ποινής.

Περαιτέρω, το άρθρο 29 τυποποιεί το αξιόποινο της χρήσεως εξαρτησιογόνων ουσιών αποκλειστικώς για ιδία χρήση, επιβάλλοντας ποινή φυλάκισης έως πέντε (5) μηνών. Εάν αποδειχθεί ότι η πράξη είχε απολύτως περιστασιακό χαρακτήρα και δεν πιθανολογείται η επανάληψή της, το Δικαστήριο δύναται να κηρύξει τον κατηγορούμενο ατιμώρητο.

Συνεπεία των ανωτέρω, η ενδελεχής και ακριβής νομική υπαγωγή των πραγματικών περιστατικών στις προαναφερθείσες διατάξεις καθίσταται εκ των ων ουκ άνευ. Η έγκαιρη και εξειδικευμένη νομική υποστήριξη ήδη από τη σύλληψη συνιστά ουσιώδη παράγοντα για την ορθή τυποποίηση του αξιοποίνου και, συνακολούθως, για την αποφυγή ή επιβολή στερητικής της ελευθερίας ποινής.

Βιβλιογραφία:

1. Κοσμάτος, Κώστας. Ο «εξαρτημένος» δράστης – η ποινική μεταχείρισή του. Επίκουρος Καθηγητής Νομικής Σχολής ΔΠΘ. Δημοσιευμένο στην Εθνική Σχολή Δικαστών. Διαθέσιμο σε: https://www.esdi.gr/nex/images/stories/pdf/epimorfosi/2017/kosmatos_narkvtika.pdf
2. Εθνική Σχολή Δικαστών. Νόμος περί Ναρκωτικών: Πρακτικά Ζητήματα. Διαθέσιμο σε: https://www.esdi.gr/wp-content/uploads/2024/07/nomikos_2024.pdf