Το τεκμήριο αθωότητας αποτελεί ένα είδος προστασίας της προσωπικότητας, της τιμής και της αξιοπρέπειας των κατηγορουμένων, καθώς χάρη σε αυτό όλοι οι κατηγορούμενοι ανεξαιρέτως, κατά την ποινική δίκη, λογίζονται ως αθώοι μέχρι την τελεσίδικη καταδικαστική απόφαση του αρμόδιου δικαστηρίου. Στο ίδιο «προστατευτικό για τον κατηγορούμενο πλαίσιο» εφαρμόζεται και η αρχή in dubio pro reo, σύμφωνα με την οποία, σε περίπτωση αμφιβολίας, η τελευταία λειτουργεί υπέρ του κατηγορουμένου, οδηγώντας σε ευμενέστερη ποινική μεταχείριση για αυτόν.

Ιστορικά, το τεκμήριο αθωότητας αναδύεται και ανάγεται στη Γαλλική Επανάσταση, αποτελώντας «λάφυρό» της, καθώς καθιερώνεται για πρώτη φορά το 1789 στη Διακήρυξη Δικαιωμάτων του Ανθρώπου και του Πολίτη. Η Ευρωπαϊκή Σύμβαση Δικαιωμάτων του Ανθρώπου το κατοχυρώνει στο άρθρο 6 παράγραφος 2, ενώ, παρόλο που δεν υπάρχει κάποια ρητή εγγύησή του στο ελληνικό Σύνταγμα, ο Κώδικας Πολιτικής Δικονομίας αποτυπώνει την αρχή αυτή στο άρθρο 71.

Παρόλη όμως την πολυεπίπεδη κατοχύρωσή του, τόσο στο εσωτερικό όσο και στο ευρωπαϊκό δίκαιο, η παρατήρηση της κοινωνικής πραγματικότητας μάς οδηγεί στο συμπέρασμα ότι, εν έτει 2025, το τεκμήριο αθωότητας αποτελεί κενό γράμμα. Δεν είναι λίγες οι φορές που τηλεοπτικοί σταθμοί, πρωτοσέλιδα εφημερίδων, διαδικτυακοί ιστότοποι (και όχι μόνο) αποδύονται σε μια προσπάθεια «δολοφονίας χαρακτήρων» και μετατρέπονται ακόμα και σε λαϊκό δικαστήριο «δικάζοντας» τον κατηγορούμενο πριν αποφανθεί η ίδια η δικαιοσύνη. Ορισμένες φορές μάλιστα, ο έντονος θόρυβος και οι παρατεταμένες αναφορές των ΜΜΕ στον κατηγορούμενο φτάνουν στο όριο της τέλεσης εγκλήματος κατά της τιμής (εξύβριση, δυσφήμηση κ.λπ.).

Απ’ τα προλεχθέντα, νομίζω ότι εύλογα γεννιούνται κάποιοι προβληματισμοί. Σίγουρα η δημοκρατία στη χώρα μας είναι δεδομένη και κατοχυρωμένη συνταγματικά, όμως, ακόμα και σήμερα, φαίνεται πως υπάρχει ένα δημοκρατικό έλλειμμα. Αυτό καθώς, σε πολλές περιπτώσεις, η έννοια του κράτους δικαίου και τα ίδια τα ανθρώπινα δικαιώματα, που αποτελούν τον πυρήνα της Δημοκρατίας, καταστρατηγούνται και υπονομεύονται. Το χειρότερο όμως είναι ότι η καταφανής και απαράδεκτη καταπάτηση του δικαιώματος στο τεκμήριο αθωότητας δεν πλήττει μόνο τον κατηγορούμενο· απεναντίας, καταδεικνύει ότι βασικές αρχές του κράτους δικαίου θυσιάζονται στον βωμό οικονομικών –και όχι μόνο– συμφερόντων.

Γιάννης Πετράκης, φοιτητής Νομικής ΕΚΠΑ