Γκόγκα Μαρία

Φοιτήτρια της Νομικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Η συνταγματική αναθεώρηση αποτελεί θεμελιώδες στοιχείο έκφρασης της δημοκρατικής νομιμοποίησης καθώς και της προσαρμοστικότητας των διατάξεων του Συντάγματος στις κοινωνικές μεταβολές. Με τη συνταγματική αναθεώρηση επιτυγχάνεται η τροποποίηση (αντικατάσταση, κατάργηση, προσθήκη νέων διατάξεων) και η αυθεντική ερμηνεία του Συντάγματος. Στα όρια του επιτρεπτού επιτυγχάνεται, επομένως, η διεύρυνση της ερμηνείας, καθώς και η επαναφορά διατάξεων που είχαν προηγουμένως απεμποληθεί από την έννομη τάξη. Στο σημείο αυτό εύλογα θα γινόταν ιδιαίτερα προβληματική η επαναφορά της θανατικής ποινής (poena capitis) μέσω της νομιμοποίησής της από τη συνταγματική αναθεώρηση.

Αναλυτικότερα, σύμφωνα με το άρθρο 110 του Συντάγματος:

1. Oι διατάξεις του Συντάγματος υπόκεινται σε αναθεώρηση, εκτός από εκείνες που καθορίζουν τη βάση και τη μορφή του πολιτεύματος, ως Προεδρευόμενης Kοινοβουλευτικής Δημοκρατίας, καθώς και από τις διατάξεις των άρθρων 2 παράγραφος 1, 4 παράγραφοι 1, 4 και 7, 5 παράγραφοι 1 και 3, 13 παράγραφος 1 και 26.
2. H ανάγκη της αναθεώρησης του Συντάγματος διαπιστώνεται με απόφαση της Bουλής, η οποία λαμβάνεται, ύστερα από πρόταση πενήντα τουλάχιστον βουλευτών, με πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των μελών της σε δύο ψηφοφορίες που απέχουν μεταξύ τους έναν τουλάχιστον μήνα. Mε την απόφαση αυτή καθορίζονται ειδικά οι διατάξεις που πρέπει να αναθεωρηθούν.
3. Aφού η αναθεώρηση αποφασιστεί από τη Bουλή, η επόμενη Bουλή, κατά την πρώτη σύνοδό της, αποφασίζει με την απόλυτη πλειοψηφία του όλου αριθμού των μελών της σχετικά με τις αναθεωρητέες διατάξεις.
4. Aν η πρόταση για αναθεώρηση του Συντάγματος έλαβε την πλειοψηφία του όλου αριθμού των βουλευτών, όχι όμως και την πλειοψηφία των τριών πέμπτων, σύμφωνα με την παράγραφο 2, η επόμενη Bουλή κατά την πρώτη σύνοδό της μπορεί να αποφασίσει σχετικά με τις αναθεωρητέες διατάξεις με την πλειοψηφία των τριών πέμπτων του όλου αριθμού των μελών της.
5. Kάθε ψηφιζόμενη αναθεώρηση διατάξεων του Συντάγματος δημοσιεύεται στην Eφημερίδα της Kυβερνήσεως μέσα σε δέκα ημέρες αφότου επιψηφιστεί από τη Bουλή και τίθεται σε ισχύ με ειδικό ψήφισμά της.
6. Δεν επιτρέπεται αναθεώρηση του Συντάγματος πριν περάσει πενταετία από την περάτωση της προηγούμενης.

Δηλαδή, το Σύνταγμα της χώρας μας αποτελεί ένα σχετικά αυστηρό τυπικό Σύνταγμα. Αυτό σημαίνει ότι η προσθήκη, η κατάργηση και η τροποποίηση των συνταγματικών διατάξεων μπορούν να ολοκληρωθούν μόνο κατόπιν της ειδικής διαδικασίας που ορίζεται περιοριστικά στο άρθρο 110 Σ. Επίσης, η συνταγματική αναθεώρηση τελείται από ειδικό νομοθετικό όργανο, το οποίο όμως κατέχει πρώτα μεν την πλειοψηφία των βουλευτών και έπειτα δε την ψήφο των εκλογέων του λαού. Ταυτόχρονα, η συνταγματική αναθεώρηση θέτει χρονικούς περιορισμούς και πραγματοποιείται μόνο μετά την πάροδο πέντε ετών. Σκοπός, συνεπώς, της συνταγματικής αναθεώρησης είναι να προσδώσει στο Σύνταγμα σταθερότητα, τονίζοντας την υπέρτατη αυξημένη ισχύ που το διέπει, καθώς και ασφάλεια δικαίου, ώστε να ανταποκρίνεται στις κοινωνικές μετεξελίξεις. Από την άλλη, αν υποτεθεί ότι το Σύνταγμά μας δεν αναθεωρείται ποτέ, ή έστω αναθεωρείται όπως ακριβώς τροποποιείται ένας απλός κανόνας δικαίου, τότε αυτό θα σήμαινε αυτομάτως αφενός την αδυναμία του Συντάγματος να ανταπεξέλθει στις κοινωνικές συνθήκες, προκαλώντας ως εκ τούτου επαναστατικές έριδες, και αφετέρου την κυριαρχία συνεχούς κλίματος ανασφάλειας. Ενώ, αν το Σύνταγμα τροποποιούνταν χωρίς την πλειοψηφία των βουλευτών και, πολύ περισσότερο, χωρίς τη σύμπραξη της λαϊκής κυριαρχίας, θα ήταν εύληπτο ότι το ίδιο το Σύνταγμα θα παραβιαζόταν εξαιτίας του άρθρου 1 του Συντάγματος (Θεμέλιο του πολιτεύματος είναι η λαϊκή κυριαρχία) και του άρθρου 51 του Συντάγματος παρ. 2 (Οι βουλευτές αντιπροσωπεύουν το έθνος). Συνεπώς, θα γινόταν λόγος για ένα προδήλως αντιδημοκρατικό Σύνταγμα.

Παράλληλα, η τελευταία φορά που επιβλήθηκε η θανατική ποινή στη χώρα μας ήταν στην υπόθεση του Βασίλη Λυμπέρη, ο οποίος κατηγορήθηκε για οικογενειοκτονία (ακριβέστερα, έκαψε ζωντανούς: την εν διαστάσει σύζυγό του Βασιλική Λυμπέρη, 24 ετών, την πεθερά του Αντιγόνη Μάρκου, 55 ετών, την κόρη του Παναγιώτα Λυμπέρη, 2½ ετών, και τον γιο του Γιώργο Λυμπέρη, ενός έτους). Η θανατική ποινή στην Ελλάδα καταργήθηκε τον Δεκέμβριο του 1983, υπό την κυβέρνηση του Ανδρέα Παπανδρέου, με Υπουργό Δικαιοσύνης τον Γεώργιο Κουβελάκη (νόμος 2172/1993, άρθρο 33, παράγραφος 1, ΦΕΚ Α΄ 207). Η επαναφορά της θανατικής ποινής βρέθηκε στο στόχαστρο της νομικής επιστήμης, εν όψει της οξείας κοινωνικής παθογένειας, επανειλημμένα.

Κατά τη σύγχρονη νομοθεσία, η θανατική ποινή καταρρακώνει την αξία του ανθρώπου, αφαιρώντας από τον δράστη το πολυτιμότατο αγαθό της έννομης τάξης (τη ζωή), παραβιάζοντας το άρθρο 2 παρ. 1 Σ. Το Σύνταγμα, στο άρθρο 110 παρ. 1, ορίζει ρητά ότι απαγορεύεται η αναθεώρηση του άρθρου 2 παρ. 1 Σ, προστατεύοντας την ανθρώπινη αξία, και συνεπώς δεν καθιστά επιτρεπτή την επαναφορά της θανατικής ποινής. Επομένως, η απάντηση στο ερώτημα σχετικά με την επαναφορά της, ακόμη και για τα πιο ειδεχθή εγκλήματα, επιβάλλεται κατηγορηματικά να είναι αρνητική. Ζήτημα τίθεται πάλι αν μπορεί να αναθεωρηθεί το άρθρο 110 παρ. 1 Σ, που προστατεύει ουσιαστικά το άρθρο 2 παρ. 1 Σ, τροποποιώντας ή αλλοιώνοντας το γράμμα της διάταξης ώστε να καταστεί δυνατή η επαναφορά της θανατικής ποινής. Η απάντηση είναι και πάλι προφανής: ποια ακριβώς σκοπιμότητα θα εξυπηρετούσε η ύπαρξη του άρθρου 2 του Συντάγματος χωρίς στοιχειώδη συνταγματική προστασία, αν αυτή μπορούσε ανά πάσα στιγμή να καταργηθεί ή να τροποποιηθεί;

Συνεπώς, γίνεται προφανές ότι δεν μπορεί να θεμελιωθεί ποινή τόσο στυγερή για την ανθρώπινη ύπαρξη. Η επιβολή ποινής στον δράστη που τέλεσε μια εγκληματική πράξη εξυπηρετεί ακριβώς την αποκατάσταση της προσβολής του έννομου αγαθού που επήλθε από το αποτέλεσμα της πράξης του, αποδίδοντάς του το άδικο και την προσωπική μομφή (ενοχή), ώστε μέσα από τη συμμόρφωσή του να μπορέσει να επανενταχθεί κοινωνικά (nullum crimen sine actu / nullum crimen, nulla poena sine culpa). Η επαναφορά της θανατικής ποινής παραβιάζει το ίδιο το Σύνταγμα, στερεί από τον δράστη τη δυνατότητα συμμόρφωσης στις κοινωνικές επιταγές, ενώ ταυτόχρονα είναι εξαιρετικά επικίνδυνη η επιβολή ποινής θανάτου σε κατηγορούμενο που μπορεί να έχει καταδικαστεί από δικαστική πλάνη.

Βιβλιογραφία:

• ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ, Φίλιππος Κ. Σπυρόπουλος, Β΄ έκδοση, Εκδόσεις Σάκκουλα
• ΠΟΙΝΙΚΟ ΔΙΚΑΙΟ, Γενικό Μέρος, Χρίστος Χ. Μυλωνόπουλος, 2η έκδοση, Εκδόσεις Π.Ν. Σάκκουλα
• ΠΟΛΙΤΙΚΗ ΟΡΘΟΤΗΤΑ Η ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΛΟΓΟΚΡΙΣΙΑ, Σπύρος Βλαχόπουλος, Εκδόσεις Ευρασία
• ΣΥΝΤΑΓΜΑ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ 2019, Εκδόσεις Σάκκουλα
• ΝΟΜΟΣ 2172/1993, άρθρο 33, παράγραφος 1, ΦΕΚ Α΄ 207
• Θανατική Ποινή, Βικιπαίδεια (https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%98%CE%B1%CE%BD%CE%B1%CF%84%CE%B9%CE%BA%CE%AE_%CF%80%CE%BF%CE%B9%CE%BD%CE%AE)
• Βασίλης Λυμπέρης, Βικιπαίδεια (https://el.wikipedia.org/wiki/%CE%92%CE%B1%CF%83%CE%AF%CE%BB%CE%B7%CF%82_%CE%9B%CF%85%CE%BC%CF%80%CE%AD%CF%81%CE%B7%CF%820