Μπαζιώτη Ιωάννα Μαρία,
Πρωτοετής Φοιτήτρια Νομικής ΕΚΠΑ.
Τα κατοχυρωμένα στο Σύνταγμα δικαιώματα είναι πολλά: Κατοχυρώνεται το δικαίωμα στην ελεύθερη ανάπτυξη της προσωπικότητας, του συνέρχεσθαι και συνεταιρίζεσθαι, το δικαίωμα στην παιδεία, στην θρησκευτική ελευθερία. Μέσα από διάφορες συνταγματικές διατάξεις, θα παρατηρήσουμε ότι ακόμη ένα δικαίωμα προστατεύεται, η προστασία της ιδιωτικής ζωής. Την συναντάμε στο Άσυλο της κατοικίας (άρθρο 9, παράγραφος 1), στο άρθρο 19 το οποίο κάνει αναφορά στο απόρρητο των επικοινωνιών και στο αναθεωρημένο άρθρο 9Α για την προστασία προσωπικών δεδομένων.
Από την άλλη, μιλάμε για δημόσια ασφάλεια, για την κατάσταση δηλαδή με την οποία διασφαλίζεται η τάξη και η προστασία των πολιτών. Άρα, μπορεί το κράτος να επεμβαίνει στην ιδιωτική σφαίρα των πολιτών για να επιτυγχάνει ακριβώς αυτόν τον σκοπό, την δημόσια ασφάλεια ή υπάρχουν όρια και προϋποθέσεις;
Ξεκινώντας την ανάλυση για το δικαίωμα της ιδιωτικότητας, ο σεβασμός σε αυτό συμβάλλει στην προστασία της ανθρώπινης αξιοπρέπειας, της ελεύθερης ανάπτυξης της προσωπικότητας και της αυτονομίας. Άλλωστε, ο Γενικός Κανονισμός Προστασίας Δεδομένων (Κανονισμός ΕΕ 2016/679) εκτιμά ήδη από την αρχή ότι “Η προστασία των φυσικών προσώπων έναντι της επεξεργασίας των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα είναι θεμελιώδες δικαίωμα”. Το άρθρο 8 παράγραφος 1 του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της Ευρωπαϊκής Ένωσης («Χάρτης») και το άρθρο 16 παράγραφος 1 της Συνθήκης για τη λειτουργία της Ευρωπαϊκής Ένωσης (ΣΛΕΕ) ορίζουν ότι «κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα στην προστασία των δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα που το αφορούν». Επομένως, καταλαβαίνουμε ότι το δικαίωμα στην ιδιωτική ζωή και γενικά στην προστασία δεδομένων προσωπικού χαρακτήρα προβλέπεται και σε επίπεδο ευρωπαϊκό. Το άρθρο 7, μάλιστα, του Χάρτη των Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ προβλέπει: “Κάθε πρόσωπο έχει δικαίωμα στο σεβασμό της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής του, της κατοικίας του και των επικοινωνιών του.”
Ειδικά, στη σημερινή ψηφιακή εποχή, η διαρροή προσωπικών δεδομένων δεν είναι δύσκολο να συμβεί. Τα συστήματα Τεχνητή Νοημοσύνης διαδραματίζουν σπουδαίο ρόλο, καθώς στον πυρήνα ανάπτυξης αυτών των συστημάτων βρίσκονται τα προσωπικά δεδομένα. Ακόμη, δεν είναι σπάνιες οι περιπτώσεις κατάχρησης δεδομένων από εταιρείες για εμπορικούς ή ιδιοτελείς σκοπούς. Επομένως, λαμβάνοντας υπόψιν αυτούς τους κινδύνους, η διασφάλιση της ιδιωτικής ζωής είναι απαραίτητη, ώστε ο πολίτης να νιώθει και να είναι πράγματι ελεύθερος, γνωρίζοντας ότι οποιοσδήποτε τρίτος ή ακόμα και το ίδιο το κράτος δε θα χρησιμοποιήσει τις προσωπικές του πληροφορίες χωρίς προηγούμενη συγκατάθεση του ιδίου.
Τίθεται όμως ζήτημα δημόσιας ασφάλειας; Το κράτος και τα όργανά του (π.χ. αστυνομία), δεν μπορούν σε καμία περίπτωση να παραβιάζουν την ιδιωτική ζωή για λόγους δημόσιας ασφάλειας; Ας ξεκινήσουμε από τη δεδομένη αρχή ότι το δημόσιο συμφέρον υπερισχύει του ατομικού. Όταν συντρέχουν λόγοι δημόσιας ασφάλειας, (για παράδειγμα πρόληψη εγκλήματος ή τρομοκρατίας) και υπό συγκεκριμένες προϋποθέσεις το κράτος δύναται να αναστείλει το προστατευτικό πλαίσιο του δικαιώματος στην ιδιωτική ζωή. Συγκεκριμένα, στο άρθρο 19 εδάφιο β΄ του Συντάγματος προβλέπεται ότι «Νόμος ορίζει τις εγγυήσεις υπό τις οποίες η δικαστική αρχή δεν δεσμεύεται από το απόρρητο για λόγους εθνικής ασφάλειας ή για διακρίβωση ιδιαίτερα σοβαρών εγκλημάτων.»
Το κράτος έχει τη δυνατότητα να περιορίσει την ιδιωτική ζωή, μόνο αν υπάρχει νόμιμη βάση, αν συντρέχει σπουδαίος λόγος δημόσιας ασφάλειας και τηρεί την αρχή της αναλογικότητας. Σύμφωνα με την τελευταία, κάθε περιορισμός δικαιώματος, όπως της ιδιωτικής ζωής, πρέπει να πληροί τρεις προϋποθέσεις. Πρώτον, να είναι κατάλληλος, δηλαδή πρόσφορος για την επίτευξη του επιδιωκόμενου σκοπού, όπως η προστασία της δημόσιας ασφάλειας. Δεύτερον, να είναι αναγκαίος, δηλαδή να μην υπάρχει άλλο ηπιότερο μέτρο εξίσου αποτελεσματικό. Τρίτον, να είναι ανάλογος, δηλαδή το όφελος για το δημόσιο συμφέρον να μην είναι δυσανάλογο σε σχέση με τη βλάβη που προκαλείται στο ατομικό δικαίωμα. Με αυτόν τον τρόπο διασφαλίζεται ότι η κρατική εξουσία δεν προβαίνει σε αυθαίρετες παρεμβάσεις, αλλά λειτουργεί με σεβασμό προς τα δικαιώματα του ανθρώπου.
Εν κατακλείδι, τόσο η ελευθερία που απορρέει από την ιδιωτική ζωή, όσο και η δημόσια ασφάλεια είναι δικαιώματα εξίσου σημαντικά. Η πρόκληση για τα σύγχρονα κράτη δεν είναι απλώς να προστατεύσουν τους πολίτες, αλλά να το πράξουν χωρίς να υπονομεύσουν την ίδια την ελευθερία τους. Μια κοινωνία που θυσιάζει την ιδιωτικότητα στο όνομα της ασφάλειας κινδυνεύει να χάσει τον δημοκρατικό της χαρακτήρα. Το ζητούμενο, επομένως, δεν είναι η υπεροχή του ενός έναντι του άλλου, αλλά η αρμονική τους συνύπαρξη. Η ασφάλεια λοιπόν πρέπει να υπηρετεί τον άνθρωπο και όχι να τον περιορίζει.
ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
- Το Σύνταγμα της Ελλάδος: Σύνταγμα.
- Κανονισμός (ΕΕ) 2016/679 του Ευρωπαϊκού Κοινοβουλίου και του Συμβουλίου/ Γενικός Κανονισμός Προστασίας Προσωπικών Δεδομένων (GPDR): Regulation – 2016/679 – EN – gdpr – EUR-Lex.
- Χάρτης Θεμελιωδών Δικαιωμάτων της ΕΕ: Άρθρο 7 – Σεβασμός της ιδιωτικής και οικογενειακής ζωής | European Union Agency for Fundamental Rights.
- Συνθήκη για την Λειτουργία της ΕΕ (ΣΛΕΕ): https://www.lawspot.gr/nomothesia/slee/arthro-16-synthiki-gia-ti-leitoyrgia-tis-eyropaikis-enosis/.
- Ευαγγελία Ανδρουλάκη, “Τεχνητή Νοημοσύνη και Προσωπικά” Δεδομένα, Crime Times, 23/04/2025:
Απάντηση