Ιωάννης Στεργιόπουλος

Φοιτητής Νομικής, University of Nicosia & University of Edinburgh

 Ποινικό πλαίσιο και έναρξη ασκήσεως της από τον εισαγγελέα πλημμελειοδικών 

Ο θεσμός της ποινικής διαταγής, όπως αυτός εισήχθη με τον νέο Κώδικα Ποινικής Δικονομίας ν. 4620/2019, αποτελεί ένα καινοτόμο δικονομικό εργαλείο αποσυμφόρησης των ποινικών πινακίων, επιτάχυνσης της απονομής της ποινικής δικαιοσύνης και αποφυγής άσκοπων ακροαματικών διαδικασιών σε αδικήματα ελαφράς απαξίας. Εδράζεται στα άρθρα 409 έως 416 ΚΠΔ και εφαρμόζεται σε πλημμελήματα ήσσονος σημασίας αρμοδιότητας του Μονομελούς Πλημμελειοδικειου, για τα οποία απειλείται ποινή φυλάκισης μέχρι ενός έτους ή χρηματική ποινή ή και οι δύο ποινές.

Η διαδικασία έκδοσης ποινικής διαταγής ενεργοποιείται κατόπιν αιτήσεως του Εισαγγελέα, ο οποίος αξιολογώντας το αποδεικτικό υλικό του σχηματισθέντος φακέλου κρίνει ότι η διεξαγωγή δημόσιας ακροαματικής διαδικασίας δεν τίθεται αναγκαία για τη στοιχειοθέτηση της ενοχής του κατηγορουμένου. Η αίτηση συνοδεύεται από κατηγορητήριο και υποβάλλεται στον αρμόδιο Δικαστή (πρωτοδίκη), ο οποίος αποφασίζει είτε να εκδώσει ποινική διαταγή είτε να παραπέμψει την υπόθεση στην τακτική διαδικασία, εφόσον τα στοιχεία δεν κρίνονται επαρκή.

Σε περίπτωση έκδοσης ποινικής διαταγής άρθρο 410 ΚΠΔ,ο Δικαστής χωρίς προηγούμενη ακρόαση του κατηγορουμένου επιβάλλει χρηματική ποινή μειωμένη κατά τα δύο τρίτα του ανώτατου προβλεπομένου ορίου ή ποινή φυλάκισης έως τριών μηνών με αναστολή, καθώς και τις όποιες παρεπόμενες ποινές και μέτρα ασφαλείας. Η διαταγή αυτή επιδίδεται στον κατηγορούμενο και θεωρείται προσωρινή καταδικαστική απόφαση.

Κεντρική προβληματική που ανακύπτει είναι αν και κατά πόσον ο εν λόγω θεσμός συνάδει με τις συνταγματικές εγγυήσεις της ποινικής δίκης. Η μη ακρόαση του κατηγορουμένου κατά την έκδοση της Ποινικής Διαταγής θα μπορούσε, κατ’ αρχήν, να θεωρηθεί αντίθετη με τα άρθρα 20 και 93 του Συντάγματος, το άρθρο 6 της ΕΣΔΑ και το άρθρο 14 του Διεθνούς Συμφώνου για τα Ατομικά και Πολιτικά Δικαιώματα.

Ωστόσο, ο ίδιος ο ΚΠΔ προβλέπει τη δυνατότητα του κατηγορουμένου να υποβάλει αντιρρήσεις άρθρο 412 ΚΠΔ εντός 15 ημερών από την επίδοση της διαταγής. Η εμπρόθεσμη άσκηση αντιρρήσεων-ενστάσεων οδηγεί στην πλήρη ανατροπή της διαταγής και την εισαγωγή της υπόθεσης στην τακτική διαδικασία, χωρίς να εξετάζεται η βασιμότητα των αντιρρήσεων από τον Δικαστή, αλλά μόνο η τήρηση των τυπικών προϋποθέσεων.

Στην πράξη αυτό σημαίνει ότι ο κατηγορούμενος ουδέποτε στερείται του δικαιώματος να ακουστεί , να ασκήσει τα υπερασπιστικά του δικαιώματα να εμφανιστεί στο ακροατήριο και να προβάλει αποδεικτικά μέσα και τους αυτοτελείς του ισχυρισμούς. Η διαδικασία αυτή, επομένως, είναι πλήρως εναρμονισμένη με τις αρχές της αναλογικότητας, του τεκμηρίου αθωότητας, της δίκαιης δίκης και της δημοσιότητας, καθώς ο κατηγορούμενος έχει τη δυνατότητα να οδηγήσει ο ίδιος την υπόθεση στη δημόσια ακροαματική διαδικασία.

Δικαστικός έλεγχος της  συνταγματικότητας της ποινικής διαταγής 

Καίριο νομικό ερώτημα για τον θεσμό αποτέλεσε η απόφαση 1/2022 του Μονομελούς Πλημμελειοδικείου Ναυπλίου, με την οποία κρίθηκε η ποινική διαταγή ως αντισυνταγματική και αντίθετη προς την ΕΣΔΑ. Κατά της απόφασης αυτής ασκήθηκε αναίρεση από τον Εισαγγελέα του Αρείου Πάγου, με αποτέλεσμα την έκδοση της απόφασης ΑΠ 933/2023, με την οποία κρίθηκε οριστικά ότι ο θεσμός της ποινικής διαταγής είναι απολύτως συνταγματικός.

Το Ανώτατο Δικαστήριο επεσήμανε ότι η δυνατότητα του κατηγορουμένου να υποβάλει αντιρρήσεις και να ανατρέψει μονομερώς και ανέλεγκτα την καταδικαστική διαταγή οδηγώντας την υπόθεση στο ακροατήριο, εξασφαλίζει πλήρως τις δικονομικές εγγυήσεις. Η κρίση αυτή επιβεβαίωσε την άποψη ότι η ποινική διαταγή δεν παραβιάζει το δικαίωμα σε δίκαιη δίκη αλλά αντιθέτως εξυπηρετεί σκοπούς επιτάχυνσης και εξορθολογισμου της ποινικής δικαιοσύνης.

Σύγκριση με άλλες ποινικές διαδικασίες

Η ποινική διαταγή διαφέρει σαφώς από τις διαδικασίες της ποινικής συνδιαλλαγής άρθρα 301-302 ΠΚ και της ποινικής διαπραγμάτευσης άρθρο 303 ΚΠΔ. Στις τελευταίες απαιτείται ρητή συναίνεση του κατηγορουμένου, η οποία οδηγεί στην αποδοχή της κατηγορίας και σε απόφαση επί της ποινής μέσω διαπραγμάτευσης. Αντίθετα, η ποινική διαταγή εκδίδεται μονομερώς από τον Δικαστή, χωρίς εμπλοκή του κατηγορουμένου, αλλά ταυτόχρονα του προσφέρεται η δυνατότητα προσφυγής στην τακτική διαδικασία χωρίς κανένα περιορισμό ή όρο.

Ας είμαστε όμως ρεαλιστές,στη πράξη, η εφαρμογή του θεσμού έχει αποδειχθεί ιδιαιτέρως αποτελεσματική στην αποσυμπίεση της υλης των Μονομελών Πλημμελειοδικείων, ιδιαίτερα σε αδικήματα ήσσονος κοινωνικής απαξίας, όπως η εξύβριση άρθρο 361 ΠΚ, η δυσφήμιση άρθρο 362 ΠΚ, η απειλή άρθρο 333 ΠΚ, η παραβίαση διατροφής άρθρο 358 ΠΚ και άλλα παρόμοια.

Ωστόσο, παραμένει επιτακτική η ανάγκη επιμελούς πληροφόρησης των πολιτών και ιδίως των κατηγορουμένων, καθώς η ποινική διαταγή δύναται να δημιουργήσει δεδικασμένο και να εκτελεστεί εφόσον δεν ασκηθούν αντιρρήσεις εντός της αυστηρά οριζόμενης 15ήμερης προθεσμίας. Η δικηγορική παρέμβαση σε αυτό το στάδιο είναι καθοριστική, τόσο για την έγκαιρη υποβολή των αντιρρήσεων όσο και για την προετοιμασία της υπερασπιστικής γραμμής κατά την επ’ ακροατηρίω συζήτηση.

Βιβλιογραφία:

Απόφαση ΑΠ 933/2023

Απόφαση ΜονΠλημΝαυπλιου 1/2022

ΘΕΜΕΛΙΩΔΕΙΣ ΕΝΝΟΙΕΣ ΤΗΣ ΠΟΙΝΙΚΗΣ ΔΙΚΗΣ ΝΙΚΟΛΑΟΣ Κ. ΑΝΔΡΟΥΛΑΚΗΣ 6η εκδ.Π.Ν Σάκκουλας 

Ποινικοί Νομικοί Προβληματισμοί 

Μετά τους νέους ΠΚ και ΚΠΔ 

Ηλίας Ν. Σεφεριδης 

Ο ΝΕΟΣ ΚΩΔΙΚΑΣ ΠΟΙΝΙΚΗΣ ΔΙΚΟΝΟΜΙΑΣ 

Ερμηνεία κατ’ άρθρο των διατάξεων του Ν 4620/2019 Λάμπρος Χ. Μαργαρίτης 

Εκδ.ΝΟΜΙΚΗ ΒΙΒΛΙΟΘΗΚΗ