Όλια Πουλούλη 

Ιστορικό Πλαίσιο

Η ήττα στο Μικρασιατικό Μέτωπο, όχι μόνο όξυνε τις κοινωνικές συγκρούσεις αλλά δημιούργησε το αίσθημα της συνεχούς αβεβαιότητας στην ελληνική κοινωνία. Η έλευση των προσφύγων είχε γίνει η πρωταρχική αιτία της ανθρωπιστικής κρίσης. Παράλληλα οι διαδοχικές παρεμβάσεις του στρατού στην πολιτική ζωή της χώρας δυναμίτιζαν το κλίμα.

Ταυτόχρονα η κρίση νομιμότητας του κοινοβουλευτισμού και οι αδιάκοπες προσπάθειες διεκδίκησης εξουσίας των αξιωματικών σε θέματα εσωτερικής πολιτικής, ήταν τα αίτια που οδήγησαν στην Δίκη των Έξι.

Ο αριθμός των στρατιωτικών κινημάτων που διαδραμάτισαν καταλυτικό ρόλο στην πλήρη διάλυση της δημοκρατικής αρχής, δεν ήταν μικρός. Επτά στρατιωτικά κινήματα, εκ των οποίων μόνο το ένα κατάφερε να επέμβει δραστικά στην πολιτική ζωή.  Το 1922, το στρατιωτικό κίνημα των Πλαστήρα , Γονατά και Φωκά προκάλεσε την παραίτηση της κυβέρνησης και του βασιλιά Κωνσταντίνου, υπέρ του γιου του, Γεωργίου Β’.Η συνεχής πίεση της κοινής γνώμης και του Τύπου για απονομή δικαιοσύνης  γινόταν όλο και πιο έντονη. Ο ελληνικός λαός επιθυμούσε την εκτέλεση των υπευθύνων για την καταστροφή στο μέτωπο. Στην πραγματικότητα το κίνημα των Πλαστήρα , Γονατά και Φωκά ήταν μία καλοστημένη προπαγάνδα, μία επιτυχής προσπάθεια εύρεσης αποδιοπομπαίων τράγων που βασίστηκε στην ανάγκη των Ελλήνων να ξεπεράσουν την απογοήτευση που βίωσαν από το άδοξο τέλος της Μεγάλης Ιδέας.

Η Δίκη

Κατά αυτόν τον τρόπο ξεκινάει να γράφεται μία μελανή σελίδα στην πολιτική ιστορία της χώρας. Οι Δ. Γούναρης(πρώην πρωθυπουργός), N. Στράτος(πρώην πρωθυπουργός), Π. Πρωτοπαπαδάκης(πρώην πρωθυπουργός), Γ. Μπαλτατζής(υπουργός εξωτερικών επί Γούναρη και Πρωτοπαπαδάκη), N. Θεοτόκης(πρώην υπουργός στρατιωτικών), Γ. Χατζηανέστης(αρχιστράτηγος), M. Γούδας (υπουργός εσωτερικών)και Ξ. Στρατηγός(υπουργός συγκοινωνιών), κατηγορούμενοι για εσχάτη προδοσία δικάσθηκαν από Έκτακτο Στρατοδικείο, στις 31 Οκτωβρίου του 1922. Δεκαπέντε μέρες αργότερα η ετυμηγορία για έξι κατηγορούμενους, ήταν η θανατική ποινή. Οι Μ. Γουδάς και Ξ. στρατηγός δεν εκτελέστηκαν.

Για την ακρίβεια, το στρατιωτικό κίνημα γνώριζε πως οι κατηγορίες ήταν αβάσιμες, ήξερε  πολύ καλά πως δεν υπάρχει κανένα στοιχείο που να αποδεικνύει τον δόλο των κατηγορουμένων. Δεν υπήρχε ένδειξη πως «εκουσίως και εκ προθέσεως υποστήριξαν την εισβολήν εις την επικράτειαν του Βασιλείου του τουρκικού εθνικιστικού στρατού»(όπως ανέφερε το κατηγορητήριο), ούτε πως ο τελευταίος αρχιστράτηγος του μετώπου συνέβαλε στη λήψη αποφάσεων που οδήγησαν σε στρατιωτική αποτυχία, καθώς μόλις είχε φτάσει, οι επιχειρήσεις του στρατού είχαν ολοκληρωθεί. Η μόνη βάση του κατηγορητηρίου ήταν το γεγονός ότι η χώρα από το 1915 κυβερνούταν από δύο παρατάξεις που υποκινούσαν οι ξένες δυνάμεις και το γεγονός ότι ο Πρωτοπαπαδάκης προσπάθησε να αποσιωπήσει ορισμένα ιστορικά γεγονότα εκείνης της ταραγμένης εποχής.Άλλωστε ακόμα και ο Θ. Πάγκαλος και ο Ε. Βενιζέλος έμμεσα έχουν παραδεχτεί πως με βάση το κατηγορητήριο υπήρξαν πράξεις ‘’εθνικής σκοπιμότητας’’.

Το ακυρωτικό βούλευμα του 2010

Το 2010 ο τέως υφυπουργός βιομηχανίας και ενέργειας Μιχαήλ Πρωτοπαπαδάκης, εγγονός του πρώην πρωθυπουργού, υπέβαλε αίτηση με την οποία ζητούσε αναψηλάφηση της διαδικασίας του Εκτάκτου Επαναστατικού Στρατοδικείου και την απάλειψη του στίγματος της προδοσίας, που η καταδικαστική απόφαση είχε αποδώσει. Μετά από δικονομικές δολιχοδρομήσεις ο Άρειος Πάγος εξέδωσε την υπ’ αρ. 1675/2010 απόφασή του. Το Ζ΄ ποινικό τμήμα του δικαστηρίου απεφάνθη, με ισχυρή μειοψηφία, ότι ναι μεν έχει δικαίωμα να επιληφθεί της αναψηλάφησης της υπόθεσης, αλλά λόγω της επελθούσης παραγραφής, αφού από το 1922 έχουν συμπληρωθεί 88 ολόκληρα χρόνια, η καταδικαστική απόφαση του Εκτάκτου Επαναστατικού Στρατοδικείου πρέπει να ακυρωθεί και η εναντίον τους ποινική δίωξη να παύσει. Η απόφαση αυτή έγινε αφορμή για συζήτηση περί ορθής νομικής θεμελίωσης του ακυρωτικού βουλεύματος.

Το νομικό σφάλμα

Στο σημείο αυτό είναι ιδιαίτερα σημαντικό να υπενθυμίσουμε πως η επανάληψη της διαδικασίας ποινικής δίκης (αναψηλάφηση) διατάσσεται κατά το άρθρο 525 του Κώδικα Ποινικής Δικονομίας χωρίς κανένα χρονικό περιθώριο, δηλαδή οποτεδήποτε, αρκεί να αποκαλύφθηκαν μετά την καταδίκη νέα γεγονότα και αποδείξεις, άγνωστα στους δικάσαντες, τα οποία μόνα τους ή σε συνδυασμό με εκείνα που είχαν προσκομισθεί στο δικάσαν δικαστήριο καθιστούν φανερή την αθωότητα του καταδικασθέντος. Πρόκειται για μία απόφαση με πολλαπλές νομικές αστοχίες, λανθασμένες διατυπώσεις περί αθώωσης και των έξι εκτελεσθέντων ,συνοδευόμενη από μία πολυσέλιδη επιδεικτική μίξη ιστορικών γεγονότων που ουδεμία σχέση υπάρχει μεταξύ τους. Η εν λόγω απόφαση αποτέλεσε έναυσμα για δημόσια συζήτηση όσον αφορά την επικινδυνότητα που επιφέρει στο δικαστικό σύστημα η δικαστηριοποίηση της ιστορίας.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Απόφαση 1675 / 2010    (Ζ, ΠΟΙΝΙΚΕΣ),20-10-2010
• Διαμαντής, Γιάννης Θ. “H Δίκη Των Έξι: Η Κάθαρση Στο Δράμα Της Μικρασιατικής

Καταστροφής.” ΤΟ ΒΗΜΑ, 31 Οκτ. 2024,

• Συλλογικό έργο, Ιστορία του Ελληνικού Έθνους, τόμος ΙΕ΄, εκδόσεις Εκδοτική Αθηνών, 1978
• Γρηγόρης Δαφνής, Η Ελλάδα μεταξύ δυο πολέμων 1923-1940, εκδόσεις Κάκτος, 1997

• Κώδικας Ποινικής Δικονομίας