Γκόγκα Μαρία
Φοιτήτρια της Νομικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών.

Η γονική μέριμνα αποτελεί καθήκον και συνάμα δικαίωμα των γονέων να μεριμνούν από κοινού και εξίσου για το ανήλικο τέκνο τους. Κατά το άρθρο 1510 του ΑΚ, η γονική μέριμνα συνίσταται στην επιμέλεια του ανηλίκου προσώπου, στη διοίκηση της περιουσίας του και στην εκπροσώπησή του. Στις περιπτώσεις διαζυγίου, διάστασης και ακύρωσης του γάμου, η γενική αρχή επιτάσσει ότι η γονική μέριμνα δεν ανατίθεται αποκλειστικά στον έναν γονέα, αλλά «εξακολουθεί» να ασκείται και από τους δύο (ΑΚ 1513, ν. 4800/2021).

Αναλυτικότερα, με τον αναθεωρημένο νόμο σχετικά με την άσκηση της γονικής μέριμνας ύστερα από τη λύση του γάμου, διαφαίνεται ότι η γονική μέριμνα αποτελεί ισότιμη συμβολή και των δύο γονέων, η οποία προάγει την ανατροφή του τέκνου και ικανοποιεί το έννομο συμφέρον του. Οι γονείς, δηλαδή, αποφασίζουν οι ίδιοι σχετικά με τον τρόπο κατανομής της γονικής μέριμνας. Αυτό όμως δεν είναι απόλυτο. Οι σχέσεις των συζύγων δύνανται να έχουν αλλοιωθεί σε τέτοιο βαθμό μετά τη λύση/ακύρωση του γάμου, ώστε να καθίσταται σχεδόν ουτοπική η συμφωνία τους σε οποιοδήποτε θέμα ρύθμισης της γονικής μέριμνας. Αν οι γονείς διαφωνούν σχετικά με ένα επιμέρους ζήτημα της ρύθμισης της γονικής μέριμνας, τότε αποφασίζει το δικαστήριο (ΑΚ 1512).

Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει το άρθρο 1514, το οποίο λειτουργεί ως παρέκκλιση του άρθρου 1513. Οι γονείς μπορούν, με έγγραφο βεβαίας χρονολογίας, να ρυθμίσουν διαφορετικά την κατανομή της γονικής μέριμνας, ιδίως να αναθέσουν την άσκησή της στον έναν από αυτούς, να καθορίσουν τον τόπο κατοικίας του τέκνου τους, τον γονέα με τον οποίο θα διαμένει, καθώς και τον τρόπο επικοινωνίας του με τον άλλο γονέα. Το ανωτέρω έγγραφο ισχύει τουλάχιστον για δύο (2) έτη και παρατείνεται αυτοδικαίως, εκτός αν κάποιος από τους δύο γονείς δηλώσει εγγράφως στον άλλο, πριν από τη λήξη του συμφωνημένου χρόνου, ότι δεν επιθυμεί την παράτασή του.

2. Αν δεν είναι δυνατή η από κοινού άσκηση της γονικής μέριμνας εξαιτίας διαφωνίας των γονέων, και ιδίως αν ο ένας γονέας αδιαφορεί ή δεν συμπράττει σε αυτήν ή δεν τηρεί την τυχόν υπάρχουσα συμφωνία για την άσκηση ή τον τρόπο άσκησής της, ή αν η συμφωνία αυτή είναι αντίθετη προς το συμφέρον του τέκνου, ή αν η γονική μέριμνα ασκείται αντίθετα προς το συμφέρον του τέκνου, καθένας από τους γονείς προσφεύγει σε διαμεσολάβηση, εξαιρουμένων των περιπτώσεων ενδοοικογενειακής βίας, όπως ο νόμος ορίζει. Αν διαφωνούν, αποφασίζει το δικαστήριο.

3. Το δικαστήριο μπορεί, ανάλογα με την περίπτωση:
α) να κατανείμει την άσκηση της γονικής μέριμνας μεταξύ των γονέων, να εξειδικεύσει τον τρόπο άσκησής της στα κατ’ ιδίαν θέματα ή να αναθέσει την άσκησή της στον έναν γονέα ή σε τρίτο,
β) να διατάξει πραγματογνωμοσύνη ή τη λήψη οποιουδήποτε άλλου πρόσφορου μέτρου,
γ) να διατάξει διαμεσολάβηση ή την επανάληψη διακοπείσας διαμεσολάβησης, ορίζοντας συγχρόνως τον διαμεσολαβητή.

Για τη λήψη της απόφασής του το δικαστήριο λαμβάνει υπόψη τους έως τότε δεσμούς του τέκνου με τους γονείς και τους αδελφούς του, καθώς και τις τυχόν συμφωνίες που έχουν συνάψει οι γονείς για την άσκηση της γονικής μέριμνας.

Επομένως, παρατηρείται ότι μετά τη λύση/ακύρωση του γάμου η γονική μέριμνα ασκείται από κοινού, όπως ακριβώς ασκούνταν και κατά τη διάρκεια της έγγαμης συμβίωσης (ΑΚ 1513). Αν οι γονείς διαφωνούν ως προς ένα στοιχείο της γονικής μέριμνας, τότε αποφασίζει το δικαστήριο (ΑΚ 1512). Κατά τα λοιπά, εναπόκειται στη διακριτική ευχέρεια των γονέων να επιλέξουν να ρυθμίσουν τη γονική μέριμνα, όπως αυτή ορίζεται στο άρθρο 1514. Αν πάλι οι γονείς διαφωνούν ως προς την ανάθεση της γονικής μέριμνας, τον τόπο κατοικίας ή τον τρόπο επικοινωνίας του τέκνου με τον γονέα, ή αν ο ένας γονέας αδιαφορεί, δεν συνεργάζεται ή δεν τηρεί το συμφωνηθέν έγγραφο, ή αν η συμφωνία ή η ανάθεση της γονικής μέριμνας που συντελέστηκε αντίκειται στο έννομο συμφέρον του τέκνου, τότε οι δύο γονείς προσφεύγουν στη διαδικασία της διαμεσολάβησης με σκοπό την εξομάλυνση της κατάστασης. Αν η διαμεσολάβηση δεν τελεσφορήσει, τότε το δικαστήριο καθίσταται το πλέον αρμόδιο όργανο με αποφασιστική αρμοδιότητα για τη ρύθμιση της γονικής μέριμνας.

Το δικαστήριο, σύμφωνα με το άρθρο 1514 του ΑΚ, μπορεί να κατανείμει τη γονική μέριμνα. Η κατανομή της γονικής μέριμνας μπορεί να συντελεστεί με δύο τρόπους: λειτουργικά ή χρονικά.

Ως προς τη λειτουργική κατανομή της γονικής μέριμνας, το δικαστήριο μπορεί να αναθέσει εν όλω ή εν μέρει (επιμέλεια προσώπου, διοίκηση περιουσίας, εκπροσώπηση) τη γονική μέριμνα στον έναν γονέα, λαμβάνοντας υπόψη το άρθρο 1511 ΑΚ, το άρθρο 21 του Συντάγματος, καθώς και τους δεσμούς του τέκνου με τον γονέα, με στενούς συγγενείς και τις συμφωνίες σχετικά με τη ρύθμιση της γονικής μέριμνας που αναφέρονται στο άρθρο 1514.

Αντίθετα, το δικαστήριο δύναται να διατάξει τη χρονική κατανομή της γονικής μέριμνας, δηλαδή να αναθέσει εξ ολοκλήρου για ένα συγκεκριμένο χρονικό διάστημα, εναλλάξ (συνήθως ανά 6 μήνες), τη γονική μέριμνα στον έναν μόνο γονέα. Η χρονική κατανομή της γονικής μέριμνας πρέπει να επιλέγεται ως ultima ratio, δεδομένου ότι θεωρείται πιθανή η μη προαγωγή του έννομου συμφέροντος του τέκνου, επιφέροντας σύγχυση στην καθημερινότητά του. Παράλληλα, η χρονική κατανομή δεν πρέπει να ταυτίζεται με τον θεσμό της εναλλασσόμενης κατοικίας, όπου οι δύο γονείς ασκούν από κοινού τη γονική μέριμνα και απλώς το τέκνο διαμένει εναλλάξ στην κατοικία καθενός από αυτούς.

Συνεπώς, ο ν. 4800/2021 επέφερε κρίσιμες αλλαγές σχετικά με τη ρύθμιση της γονικής μέριμνας. Κεντρικό του προτέρημα αποτελεί η ενεργός συμμετοχή και των δύο γονέων (από κοινού και εξίσου) στην ανατροφή του τέκνου τους ύστερα από τη λύση/ακύρωση του γάμου, που μέχρι πρότινος απέκλειε τη δυνατότητα εξακολούθησης άσκησης της γονικής μέριμνας από αμφότερους. Η Πολιτεία αναγνώρισε τη γονική μέριμνα ως λειτουργικό δικαίωμα των γονέων, με σκοπό την πλήρη ανάπτυξη της προσωπικότητας του τέκνου σε πολυδιάστατα επίπεδα, ανεξαρτήτως της κατάστασης των διαπροσωπικών σχέσεων των γονέων.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ

• Οικογενειακό Δίκαιο, Απόστολος Σ. Γεωργιάδης, Τρίτη Έκδοση, Εκδόσεις Σάκκουλα
• Αστικός Κώδικας (Εισαγωγικός Νόμος, Κανονισμοί (ΕΚ) 593/2008 & 864/2007), Σύγχρονη Νομοθεσία, Εκδόσεις Σάκκουλα
• Το Σύνταγμα της Ελλάδος, 2019, Εκδόσεις Σάκκουλα
• Νόμος 4800/2021