Σίσσυ Γατζούδη, LL.M. International Business Law, Cardiff Metropolitan University | LL.B. Legislative Law, London Metropolitan University | B.A. Communication & Media Studies, The American College of Greece

Εισαγωγή

Η ραγδαία ανάπτυξη της τεχνητής νοημοσύνης (AI) μεταμορφώνει το επιχειρηματικό περιβάλλον, δημιουργώντας νέες ευκαιρίες, αλλά και πρωτόγνωρα νομικά ζητήματα. Εταιρείες κάθε μεγέθους αξιοποιούν πλέον συστήματα AI  για εμπορικές αποφάσεις, ανάλυση δεδομένων, εξυπηρέτηση πελατών ή αυτοματοποίηση διαδικασιών. Ωστόσο, το ελληνικό εμπορικό δίκαιο – αν και δυναμικό – καλείται να προσαρμοστεί στις απαιτήσεις της ψηφιακής εποχής, ενσωματώνοντας έννοιες όπως η αυτονομία των συστημάτων, η ευθύνη αλγορίθμων και η διαφάνεια επεξεργασίας.

 Το ισχύον νομικό πλαίσιο στην Ελλάδα
Μέχρι σήμερα, δεν υπάρχει ειδικός ελληνικός νόμος που να ρυθμίζει συνολικά την τεχνητή νοημοσύνη. Ωστόσο, οι βασικές αρχές του Αστικού Κώδικα και του Εμπορικού Δικαίου εφαρμόζονται αναλογικά στις σχέσεις που ανακύπτουν από τη χρήση της. Παράλληλα, η Ελλάδα, ως κράτος μέλος της Ε.Ε., δεσμεύεται από τον Κανονισμό (ΕΕ) 2024/1689 – Artificial Intelligence Act (AI Act), ο οποίος τέθηκε σε ισχύ το 2024 και στοχεύει στη δημιουργία ενιαίου πλαισίου ασφάλειας και διαφάνειας. Ο Κανονισμός αυτός εισάγει κατηγοριοποίηση συστημάτων Τεχνητής Νοημοσύνης βάσει κινδύνου (υψηλού, περιορισμένου, ελάχιστου), επιβάλλοντας αντίστοιχες υποχρεώσεις στους παρόχους και χρήστες.

Η ευθύνη των επιχειρήσεων για ζημία από χρήση AI
Ένα από τα πλέον κρίσιμα ζητήματα είναι η απόδοση ευθύνης για ζημία που προκαλείται από τη λειτουργία ή τις αποφάσεις ενός συστήματος AI. Σύμφωνα με τα άρθρα 914 επ. ΑΚ, ευθύνη φέρει όποιος παράνομα και υπαίτια προξενεί ζημία σε άλλον. Ωστόσο, όταν η πράξη προέρχεται από “αυτόνομο” σύστημα, η απόδοση υπαιτιότητας καθίσταται σύνθετη.

Στην πράξη, η ευθύνη μπορεί να επιμεριστεί μεταξύ:
– του παρόχου/κατασκευαστή (ευθύνη προϊόντος, άρθρα 6–9 Ν. 2251/1994),
– της επιχείρησης-χρήστη (συμβατική ή εξωσυμβατική ευθύνη),
– των συνεργατών/υπεργολάβων που συνέβαλαν στην ανάπτυξη ή παραμετροποίηση.

Επιπλέον, εφαρμόζονται οι αρχές της αντιπροσωπευτικής ευθύνης (άρθρο 922 ΑΚ), εφόσον ο “αντιπρόσωπος” ενεργεί με τη χρήση Τεχνητής Νοημοσύνης για λογαριασμό της επιχείρησης.

Η Τεχνητή Νοημοσύνη στις εμπορικές συμβάσεις
Στο πλαίσιο του εμπορικού δικαίου, η τεχνητή νοημοσύνη ενσωματώνεται πλέον σε συμβάσεις προμήθειας, ανάπτυξης, αδειοδότησης ή χρήσης λογισμικού. Οι όροι αυτών των συμβάσεων πρέπει να ρυθμίζουν σαφώς:
– τα δικαιώματα πνευματικής ιδιοκτησίας επί του λογισμικού και των παραγόμενων δεδομένων,
– την κατανομή ευθύνης για σφάλματα ή λανθασμένες αποφάσεις,
– τη ρήτρα εμπιστευτικότητας και προστασίας εμπορικών μυστικών, όπως κατοχυρώνεται με τον Ν. 4605/2019.

Περαιτέρω, η Τεχνητή Νοημοσύνη επιδρά στο δίκαιο των εταιρειών, καθώς εισέρχεται σε διαδικασίες λήψης αποφάσεων, εσωτερικού ελέγχου και συμμόρφωσης, δημιουργώντας νέες μορφές εταιρικής ευθύνης.

Κανονιστική συμμόρφωση και προστασία δεδομένων
Η συμμόρφωση των επιχειρήσεων με το AI Act θα αποτελέσει καθοριστικό παράγοντα αξιοπιστίας και ανταγωνιστικότητας. Οι εταιρείες υποχρεούνται να:
– τηρούν τεχνικούς φακέλους και αρχεία καταγραφής λειτουργίας των συστημάτων,
– διασφαλίζουν ανθρώπινη εποπτεία,
– αποτρέπουν διακρίσεις και αδιαφανή λήψη αποφάσεων,
– ενημερώνουν τους χρήστες για τη χρήση ΑΙ σε υπηρεσίες ή προϊόντα.

Παράλληλα, η Αρχή Προστασίας Δεδομένων Προσωπικού Χαρακτήρα υπενθυμίζει ότι κάθε επεξεργασία μέσω ΑΙ πρέπει να συμμορφώνεται με τον GDPR (Κανονισμός 2016/679), ιδίως όσον αφορά τη νομιμότητα, την αναγκαιότητα και τη διαφάνεια της επεξεργασίας.

Προοπτικές και ανάγκη για εθνική ρύθμιση
Η εφαρμογή του AI Act θα οδηγήσει αναπόφευκτα στην ανάγκη προσαρμογής του ελληνικού εμπορικού και αστικού δικαίου. Πιθανές κατευθύνσεις περιλαμβάνουν:
– τη θέσπιση ειδικών διατάξεων περί εταιρικής ευθύνης για χρήση AI,
– τη ρύθμιση “έξυπνων συμβάσεων” (smart contracts) και αλγοριθμικής λήψης αποφάσεων,
– τη δημιουργία μηχανισμού εποπτείας και πιστοποίησης συστημάτων υψηλού κινδύνου,
– την εισαγωγή επαγγελματικών προτύπων δεοντολογίας για δικηγόρους και νομικούς συμβούλους που αξιοποιούν Τεχνητή Νοημοσύνη.

Η έγκαιρη προσαρμογή θα καθορίσει εάν η Ελλάδα θα παραμείνει απλός δέκτης των ευρωπαϊκών εξελίξεων ή θα αναδειχθεί σε κόμβο υπεύθυνης και καινοτόμου νομικής τεχνολογίας.

Συμπέρασμα
Η τεχνητή νοημοσύνη δεν αποτελεί πλέον μελλοντική πρόκληση, αλλά παρούσα επιχειρηματική πραγματικότητα. Το εμπορικό δίκαιο καλείται να εξισορροπήσει δύο θεμελιώδεις αξίες: την καινοτομία και την ασφάλεια δικαίου. Η ενσωμάτωση της Τεχνητής Νοημοσύνης στις ελληνικές επιχειρήσεις απαιτεί σαφείς κανόνες ευθύνης, ενισχυμένη διαφάνεια και κανονιστική πρόβλεψη. Μόνο έτσι θα εξασφαλιστεί ότι η τεχνολογία θα λειτουργεί ως εργαλείο προόδου και όχι ως πηγή νομικής αβεβαιότητας.