Γκόγκα Μαρία

Φοιτήτρια της Νομικής Σχολής του Εθνικού και Καποδιστριακού Πανεπιστημίου Αθηνών

Σύμφωνα με το άρθρο 30 του Συντάγματος, ο Πρόεδρος της Δημοκρατίας αποτελεί τον ρυθμιστή του πολιτεύματος και διεθνή παραστάτη. Κατά την έννοια αυτή, ο ΠτΔ (από εδώ και στο εξής) αποτελεί άμεσο όργανο του κράτους που συγκεντρώνει στο πρόσωπό του τη νομοθετική και την εκτελεστική εξουσία, ενώ δεν λείπουν περιπτώσεις όπου ασκεί και δικαστικά καθήκοντα (απονομή χάριτος).

Από το 1986, ο ΠτΔ αποτελεί ένα ιστορικό εθνικό σύμβολο της χώρας χωρίς ουσιαστικές αρμοδιότητες σε σύγκριση με το 1975. Αυτό οφείλεται στην αναθεώρηση που έλαβε χώρα το 1986, με την οποία περιορίστηκαν σημαντικά οι αρμοδιότητές του, όπως η διεξαγωγή του δημοψηφίσματος και η διάλυση της Βουλής. Σύμφωνα με το άρθρο 30 παρ. 2 του Συντάγματος: το αξίωμα του Προέδρου είναι ασυμβίβαστο με οποιοδήποτε άλλο αξίωμα, θέση ή έργο. Σύμφωνα με το άρθρο 34 παρ. 1 του Συντάγματος: τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, όταν απουσιάζει στο εξωτερικό περισσότερο από δέκα ημέρες, αν πεθάνει, παραιτηθεί, κηρυχθεί έκπτωτος ή αν κωλύεται για οποιονδήποτε λόγο να ασκήσει τα καθήκοντά του, τον αναπληρώνει προσωρινά ο Πρόεδρος της Βουλής· αν δεν υπάρχει Βουλή, ο Πρόεδρος της τελευταίας Βουλής και, αν αυτός αρνείται ή δεν υπάρχει, η Κυβέρνηση συλλογικά. Σύμφωνα με το άρθρο 60 του Συντάγματος:

1. Οι βουλευτές έχουν απεριόριστο το δικαίωμα της γνώμης και ψήφου κατά συνείδηση.
2. Η παραίτηση από το βουλευτικό αξίωμα είναι δικαίωμα του βουλευτή· συντελείται μόλις ο βουλευτής υποβάλει γραπτή δήλωση στον Πρόεδρο της Βουλής και δεν ανακαλείται.

Έχοντας ως γνώμονα τις παραπάνω συνταγματικές ενδείξεις, γεννιέται το ζήτημα της ψήφου Αλευρά. Πριν από την αναθεώρηση του 1986, ΠτΔ ήταν ο Κωνσταντίνος Καραμανλής, πρωθυπουργός της κυβέρνησης ΠΑΣΟΚ ο Ανδρέας Παπανδρέου και Πρόεδρος της Βουλής ο Γιάννης Αλευράς, από την κυβερνητική παράταξη του ΠΑΣΟΚ. Ενόψει της εκλογής του νέου ΠτΔ, το ΠΑΣΟΚ είχε υποδείξει τον Κωνσταντίνο Καραμανλή, ο οποίος θα συνέχιζε το αξίωμά του για δεύτερη συνεχόμενη θητεία. Τελικά όμως, το ΠΑΣΟΚ πρότεινε ως ΠτΔ τον Αρεοπαγίτη Χρήστο Σαρτζετάκη, δεδομένου ότι ο Καραμανλής υπήρξε ουσιαστικός πρωτεργάτης για τη θεμελίωση των «υπερεξουσιών» (όπως ονομάστηκαν) του ΠτΔ στο Σύνταγμα του 1975, ενώ η αναθεώρηση που θα διεξαγόταν σκόπευε στον περιορισμό τους. Το ΠΑΣΟΚ θεώρησε ότι η τυχόν εκλογή του Κωνσταντίνου Καραμανλή στο αξίωμα του ΠτΔ θα συνιστούσε αντίθεση προς την πολιτική και πολιτειακή του συμβουλή. Οι ενέργειες του ΠΑΣΟΚ οδήγησαν τον τέως ΠτΔ σε πρόωρη παραίτηση, πράγμα που όξυνε το πολιτικό κλίμα της εποχής.

Σύμφωνα με τη συνταγματική κατοχύρωση (άρθρο 34 παρ. 1 Σ.), ορίστηκε αναπληρωτής ΠτΔ ο Γιάννης Αλευράς, ως Πρόεδρος της Βουλής. Τότε τέθηκε το ζήτημα αν ο Αλευράς είχε δικαίωμα να ψηφίσει για τον νέο ΠτΔ ή όχι. Κατά τη μία άποψη, ο Γιάννης Αλευράς, ως αναπληρωτής ΠτΔ, δεν είχε δικαίωμα να ψηφίσει, διότι το αξίωμα του ΠτΔ είναι ασυμβίβαστο με κάθε θέση, αξίωμα ή έργο. Κατά μία άλλη άποψη, είχε δικαίωμα να ψηφίσει, διότι μπορεί να αναπληρώνει τον ΠτΔ προσωρινά, αλλά αυτό δεν σημαίνει ότι δεν διατηρεί τη βουλευτική του ιδιότητα (άρθρο 60 Σ.). Το ζήτημα έλαβε σημαντικές διαστάσεις εξαιτίας της οριακής ψήφου του αναπληρωτή ΠτΔ, ο οποίος ήταν ικανός να αλλάξει το εκλογικό αποτέλεσμα σχετικά με την εκλογή του Χρήστου Σαρτζετάκη, που είχε υποδείξει το ΠΑΣΟΚ. Η Βουλή αποφάσισε υπέρ της ψήφου του Αλευρά, αν και εξαιτίας της μυστικότητας της ψήφου δεν είναι δυνατόν να γνωρίζουμε την ψήφο του Αλευρά.

Από την παραπάνω προσέγγιση προκύπτει ότι η απόφαση που λήφθηκε τη δεδομένη χρονική στιγμή από τη Βουλή, ότι ο Γιάννης Αλευράς, ως αναπληρωτής ΠτΔ, μπορούσε να ψηφίσει υπέρ του νέου ΠτΔ, ήταν αντίθετη με το Σύνταγμα, καθώς δεν αναγνωρίζεται η σχετική αρμοδιότητα. Ουσιαστικά, ο μόνος δικαιούμενος να κρίνει αν ψηφίζει ή δεν ψηφίζει ήταν ο ίδιος ο Αλευράς, λόγω τεκμηρίου νομιμότητας. Παρά την αντισυνταγματικότητα της απόφασης της Βουλής, το άρθρο 140 παρ. 9 του Κανονισμού της Βουλής ορίζει: «Όταν ο Πρόεδρος της Βουλής αναπληρώνει τον Πρόεδρο της Δημοκρατίας, αντικαθίσταται προσωρινά στην άσκηση των καθηκόντων του». Το άρθρο αυτό αναφέρεται όμως μόνο στην εκπλήρωση των καθηκόντων του ΠτΔ και όχι στα δικαιώματά του ως βουλευτή, μεταξύ των οποίων και το απεριόριστο δικαίωμα ψήφου κατά συνείδηση (άρθρο 60 παρ. 1 Σ.). Άρα, η νομιμοποίηση της ψήφου Αλευρά φαίνεται να ήταν νομικά ορθή.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ:
Φίλιππος Κ. Σπυρόπουλος, Συνταγματικό Δίκαιο, Β’ έκδοση, εκδόσεις Σάκκουλα
Το Σύνταγμα της Ελλάδος, 2019, εκδόσεις Σάκκουλα
Εισήγηση Ανδρέα Παπανδρέου προς την Κεντρική Επιτροπή του κόμματος του, την 9.3.1985, σε ΔκΠ, τομ. 10, 1985
Βενιζέλος, ΝοΒ 1991
Αρ. Μάνεσης και Αντ. Μανιτάκης, Ο θεσμός της αναπλήρωσης του Προέδρου της Δημοκρατίας, 1993
Κανονισμός της Βουλής